• Subcribe to Our RSS Feed

Szkolenie członków OSP w zakresie przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy (BHP)

OPINIA PRAWNA
Przedmiot opinii: Szkolenie członków OSP w zakresie przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy (BHP).

Niniejsza opina wydana została w związku z treścią pisma Sekretarza Zarządu Oddziału Wojewódzkiego ZOSP RP województwa wielkopolskiego Pana Andrzeja Jankowskiego z dnia 3 grudnia 2008 r. dotyczącego wątpliwości Komisji Organizacyjnej Oddziału związanych ze szkoleniem  strażaków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych i szkoleniu po 31 grudnia 2008 r. Zgodnie z art. 66 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78 poz. 483 z póź. zm.) każdy ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Sposób realizacji tego prawa oraz obowiązki pracodawcy określa ustawa. Powstaje w związku z tym pytanie: co właściwie znaczy to pojęcie? Można przyjąć, że jest to ogół norm prawnych oraz środków badawczych, organizacyjnych i technicznych, mających na celu stworzenie pracownikowi takich warunków pracy, aby mógł on wykonywać ją w sposób produktywny, bez narażania go na nieuzasadnione ryzyko wypadku lub choroby zawodowej oraz nadmierne obciążenie fizyczne i psychiczne (Bezpieczeństwo, red. D. Koradecka, s. 645). W państwach języka angielskiego oraz w dokumentach organizacji międzynarodowych, takich jak Unia Europejska czy MOP, używa się dla określenia tej problematyki angielskiego terminu occupational safety and health, zaś w Polsce mówimy o bezpieczeństwie i higienie pracy. Sposoby zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy zostały w podstawowych zarysach uregulowane w kodeksie pracy. Zawarte w dziale X postanowienia są rozwinięciem i uszczegółowieniem określonej w art. 15 podstawowej zasady prawa pracy, a także zawartego w art. 94 pkt 4 jednego z podstawowych obowiązków pracodawców w stosunku do pracowników. O znaczeniu, jakie ustawodawca przywiązuje do tego działu świadczy fakt, iż składa się on aż z 13 rozdziałów. Oprócz działu X, problematyki bhp dotyczą 2 również inne części k.p., w tym w szczególności rozdział VI działu IV (odpowiedzialność porządkowa pracowników), dział V (odpowiedzialność materialna pracowników) oraz dział XIII (odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko prawom pracownika). Problematyka zasad bezpieczeństwa i higieny pracy jest przedmiotem wielu aktów prawa międzynarodowego i europejskiego (patrz: Wojciech Muszalski, Komentarz do kodeksu pracy, Legalis, 2007, tezy do działu dziesiątego k.). Co do zasady więc przepisy BHP dotyczą tylko i wyłącznie pracowników, więc nie mają bezpośredniego zastosowania do członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, ćwiczeniach lub w szkoleniu. Wyjątek od powyższej zasady odnosi się do tych członków OSP, którzy biorą udział w działaniach ratowniczych lub w szkoleniu w podwójnej roli (członka OSP i jednocześnie osoby pozostającej w stosunku pracy, w ramach którego bierze udział w działaniu ratowniczym). Najczęściej będzie to dotyczyło kierowców OSP zatrudnianych przez gminy na podstawie umowy o pracę. W przypadku gdy podstawą wyjazdów dla kierowcy OSP jest umowa o pracę zawarta z gminą, na gminie ciążą wszystkie obowiązki z zakresu przestrzegania BHP, jakie ciążą na pracodawcy. Fakt, że przepisy BHP, określone w kodeksie pracy i w przepisach z nim związanych nie mają wprost zastosowania do  strażaków OSP nie oznacza, że nie ma Żadnych unormowań dotyczących bezpiecznego udziału członków OSP w działaniach ratowniczych lub w szkoleniu. Art. 19 ust. 1b ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity z dnia 22 lipca 2002 r. Dz.U. Nr 147, poz. 1229 z póź. zm.) stanowi, że bezpośredni udział w działaniach ratowniczych mogą brać członkowie ochotniczych straży pożarnych, którzy ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 60 lat, posiadają aktualne badania lekarskie dopuszczające do udziału w działaniach ratowniczych oraz odbyli szkolenie pożarnicze, o którym mowa w art. 28 ust. 1. Art. 28 ust. 1 ustawy (według stanu prawnego obowiązującego od 25 września 2008 r.) wskazuje, że organizatorem szkoleń pożarniczych jest Państwowa Straż Pożarna lub gmina. Ustawodawca pozostawia tu wolne pole do ustalenia zakresu szkoleń jakie powinni odbywać członkowie OSP. Regulację tych zagadnień znajdujemy w dokumencie o nazwie „Systemem szkolenia członków ochotniczych straży pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych” zatwierdzonym przez Komendanta Głównego PSP i zaakceptowanym przez Prezesa Zarządu Głównego ZOSP RP, Warszawa 2006 r., opublikowanym m.in. na stronie internetowej ZOSP RP. System szkoleń, którym podlegają członkowie OSP jest odrębny od szkoleń jaki przechodzą pracownicy. System szkoleń nie polega na tym, że co jakiś czas ponawiane są szkolenia na ten sam temat, lecz na tym, że szkolenie odnosi się do poszczególnych płaszczyzn (umiejętności). Odbycie szkolenia na pewnym poziomie uprawnia członka OSP do udziału w określonych rodzajach akcji 3 ratowniczych i na określonych stanowiskach. Np. jest program szkolenia  strażaków ratowników OSP z zakresu działań przeciwpowodziowych oraz ratownictwa na wodach, które celem jest przygotowanie  strażaków ratowników OSP do sprawnego i bezpiecznego wykonywania zadań przeciwpowodziowych, likwidacji skutków powodzi oraz zadań ratowniczych na wodach śródlądowych i powodziowych terenach zalewowych. Organizatorem szkoleń Ochotniczych Straży Pożarnych jest w założeniach przede wszystkim komenda powiatowa lub miejska Państwowej Straży Pożarnej oraz komenda wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej. Powiązanie szczebla powiatowego ze szkoleniem  strażaków ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych na swoim terenie ma uzasadnienie, a to z uwagi na przyszłe wspólne działania ratownicze, w czasie których od realizacji poszczególnych etapów akcji i od rzetelnego ich wykonania zależeć będzie bezpieczeństwo wszystkich ratowników i oczywiście poszkodowanych. Rozwiązanie opiera się na trzech poziomach, od szkolenia podstawowego, poprzez szkolenia specjalistyczne, a skończywszy na szkoleniach dowódczych. Na każdym z poziomów występują bloki szkoleniowe, które ułożone są w kolejności chronologicznej przez co tworzą tzw. ścieżkę szkoleniowa. Tematyka szkoleń dla  strażaków ochotników zawiera w sobie między innymi zagadnienia, które są objęte zakresem szeroko pojętych przepisów BHP. Zostały inkorporowane przez zapisy „Systemu szkolenia członków ochotniczych straży pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych”. Dla przykładu można podać, że w programie szkolenia  strażaków ratowników OSP w ramach szkolenia uczestnik odbywa instruktaż ogólny i stanowiskowy w zakresie BHP w wymiarze 11 godzin (pkt I.4a i pkt I.8). Twórcy programów szkoleń przewidzieli więc szkolenia dla członków OSP w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, ale nie jako konsekwencja uregulowań kodeksu pracy, a jedynie jako wykorzystanie ich w procesie szkoleniowym członków OSP, w zakresie jakie jest to niezbędne strażakom ochotnikom. Natomiast dość nietypowa sytuacja powstaje w przypadku kierowców OSP zatrudnionych na tym stanowisku przez gminę. Przechodzić powinni oni niejako podwójne szkolenia (raz jako pracownicy w zakresie BHP i drugi raz jako członkowie OSP w zakresie szkoleń, które obowiązują  strażaków ochotników). Godzi się również podnieść, że rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków bezpieczeństwa i higieny służby  strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. Nr 180 poz. 1115), które weszło w życie 1 stycznia 2009 r. zostało wydane na podstawie art. 29a ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 96, poz. 667, z późn. zm.) i dotyczy tylko i wyłącznie  strażaków Państwowej Straży Pożarnej. Nie dotyczy 4 członków OSP. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, by rozwiązania przyjęte w rozporządzeniu były także przedmiotem szkoleń prowadzonych dla  strażaków ochotników. Ale podstawą do ich wprowadzenia do programu szkoleń nie będzie rozporządzenie, ale uregulowania „Systemu szkolenia członków ochotniczych straży pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych”. Krzysztof M. Miazga adwokat

PLIKI DO POBRANIA:

Opinia prawna (PDF)

Font Resize
Zmiana kontrastu